အနောက် ကမ္ဘာသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန့်ပွားစေခဲ့သူ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား ….

2020-02-12 00:35:35


အနောက် ကမ္ဘာသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန့်ပွားစေခဲ့သူ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား ….

အနောက် ကမ္ဘာသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန့်ပွားစေခဲ့သူ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား ….


ဘုန်းတော်ကြီး အရှင်အာနန္ဒာမေတ္တေယျ ဟု ကျော်ကြားခဲ့သော သူ၏ အမည်ရင်းမှာ ချားလ် (စ်) ဟင်နရီ အယ်လင်ဘင်းနက် ( Charles Henry Allan Bennett ) ဖြစ်ပါတယ်။


သူ့ကို ၁၈၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။


ဖခင်ဖြစ်သူမှာ လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ တစ်ယောက် ဖြစ်သူ မစ်စနာဘင်းနက် ဖြစ်ပါတယ်။


ငယ်စဉ်ကတည်းက ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ခဲ့တာကြောင့် မစ္စတာ မက္ကရီကာ Mr. McGregor က မွေးစားခဲ့ပါတယ်။


အယ်လင်ဟာ ငယ်စဉ်ကတည်းက ကျန်းမာရေးချူခြာခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး ပန်းနာရောဂါနှိပ်စက်မှုကို အလွန်အမင်းခံခဲ့ရသူဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရေး အနေနဲ့ Hollesley ကောလိပ်နဲ့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Bath မြို့တို့မှာ သင်ကြားခဲ့ပါတယ်။


ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သူဖြစ်ပြီး ပညာထူးချွန်တာကြောင့် ကျောင်းပြီးတဲ့နောက်မှာလည်း ဓာတုဗေဒ ပညာရှင်တစ်ယောက်အဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့ပါတယ်။


သူဟာ ဓာတုဗေဒပညာရပ်အပြင် သင်္ချာနဲ့ ရူပဗေဒ ပညာရပ်တွေကိုလည်း တစိုက်မတ်မတ် လေ့လာလိုက်စားခဲ့ပါတယ်။


သိပ္ပံပညာရပ်များနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သူဖြစ်ပြီး လက်တွေ့အမြင်ရှိသူဖြစ်တာကြောင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုတွေကို ငြင်းဆန်ခဲ့သူလည်းဖြစ်ပါတယ်။


ဓာတ်ခွဲခန်း ဆရာအဖြစ် အလုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်းမှာ ကဗျာရှည်ကြီးတစ်ပုဒ်ကို သူဖတ်ခဲ့ရပြီးနောက် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်စိတ်ဝင်စားလာခဲ့ပါတယ်။


အဲဒီကဗျာရှည်ကြီးကတော့ ဆာအက်ဒွင်အာနိုး ရေးဖွဲ့ခဲ့တဲ့ အာရှတိုက်ရဲ့ အလင်းရောင် (The Light of Asia) ဆိုတဲ့ ကဗျာရှည်ကြီးဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓ၏ ဘဝဖြတ်သန်းပုံကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်ပါတယ်။


ဒီကဗျာကို ဖတ်ခဲ့ပြီးတဲ့နောက်မှာ အယ်လင်ဟာ ဗုဒ္ဓကို ကြည်ညိုစိတ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာနိုင်ငံများကို သွားရောက်လိုစိတ်များ တဖွားဖွား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရပါတယ်။


မိတ်ဆွေတစ်ယောက်ဖြစ်သူ ဓာတုဗေဒ ဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်သူ George Cecil Jones နှင့် ဆက်စပ်ပြီးနောက် လျို့ဝှက်အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုနဲ့ ဆုံတွေ့ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအဖွဲ့ရဲ့အမည်က Hermetic Order of the Golden Dawn ဖြစ်ပါတယ်။


ဒီအဖွဲ့ကြီးဟာ ၁၉ရာစု နဲ့ ၂၀ရာစု အတွင်း ဂရိတ်ဗြိတိန်မှာ ကျော်ကြားခဲ့တဲ့ ရှေးဟောင်း-အဂ္ဂိရပ်ပညာ ၊ ဂန္ဓာရီပညာ နဲ့ လျို့ဝှက်ပညာရပ်များကို လေ့လာလိုက်စားတဲ့ အဖွဲ့ကြီးဖြစ်ပါတယ်။


အယ်လင်ဟာ ဒီအဖွဲ့ကြီးမှာ white magic ခေါ် လျို့ဝှက်ကျင့်စဉ်တွေကို သင်ယူခွင့်ရခဲ့ပါတယ်။


သူ့ရဲ့ပန်းနာရောဂါဟာ တနေ့တခြားဆိုးရွားလာပြီးတဲ့နောက် အပူပိုင်းဒေသတွင်နေထိုင်ဖို့ ဆရာဝန်က ညွှန်ကြားခဲ့တဲ့အခါ ဆေးခွင့်ယူပြီးတဲ့နောက် အရှေ့တောင်အာရှကို ခရီးထွက်ခဲ့ပါတယ်။




သီရိလင်္ကာကို ရွေးဖြစ်ခဲ့တာကတော့ အပူပိုင်းဒေသဖြစ်တဲ့အပြင် သူလေ့လာလိုတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားရာနိုင်ငံ ဖြစ်လို့ပါ။ အဲဒီအချိန်က ၁၈၉၈ ခုနှစ်ဖြစ်ပြီး သူ့အသက် ၂၆နှစ် အရွယ်ဖြစ်ပါတယ်။


ဒီလိုသွားရောက်ခဲ့ရာမှာ လျို့ဝှက်အဖွဲ့ကြီးရဲ့ ပံ့ပိုးမှုနဲ့ သွားရောက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး အရှေ့တိုင်းက ရှေးဟောင်းဂန္ဓာရီပညာရပ်တွေကို လေ့လာရမယ့် တာဝန်လည်း သူနဲ့ပါလာခဲ့ပါတယ်။


ယောဂီကြီး Shri Parananda ရဲ့ထံမှ ယောဂပညာရပ်များကို လေ့လာသင်ယူရင်း သူ့ရဲ့နာမည်ကိုလည်း ဆွာမိ Maitrananda လို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပါတယ်။


ယောဂပညာရပ်များကို လေ့လာရင်း တစ်ဖက်ကလည်း ပါဠိဘာသာကို သင်ကြားကာ သမထအလုပ်တွေကို လက်တွေ့လုပ်ရင်း ဗုဒ္ဓဘာသာကို လေ့လာခဲ့ပါတယ်။


အလွန်နှစ်ထောင်းအားရလှတာကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တစ်ယောက်ဖြစ်လာသလို ဉာဏ်ပညာထက်မြက်သူဖြစ်တာကြောင့် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာ ထိုပညာရပ်တွေ၌ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ယောက်ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။


၁၉၀၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှာတော့ ကိုလံဘိုမြို့ ဘီအိုဆိုဖီ အသင်းတိုက်မှာ ဗုဒ္ဓရဲ့သစ္စာလေးပါးတရားတော်ကို ဟောပြောနိုင်ခဲ့ပါတယ်။


နွေးထွေးတဲ့ရာသီဥတုကြောင့် သူ့ရဲ့ ပန်းနာရောဂါဟာလည်း အတော်လေး သက်သာလာခဲ့ပါတယ်။


သီဟိုဠ်မှာ ၃နှစ်နေပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး စစ်တွေမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပါတယ်။


သူ့အသက် ၂၉နှစ် တိတိပြည့်တဲ့အချိန် ၁၉၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်နေ့မှာ ရှင်သာမဏေ ဘဝသို့ ကူးပြောင်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ဘွဲ့အမည်က အာနန္ဒာ မေတရိယ ပါ။


နောင်အခါ ထိုဘွဲ့အမည်ဟာ ပါဠိတော်နဲ့လည်း မကိုက်ညီ ၊ ပါဠိသဒ္ဒါနဲ့ မကိုက်ညီဟု ဆိုကာ အာနန္ဒာမေတ္တေယျ ဘွဲ့ကို ကူးပြောင်းခဲ့ပါတယ်။


၁၉၀၂ ခုနှစ် မေလမှာတော့ ရွှေပြား ဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာပြုကာ ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။


ရခိုင်ကနေ တဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန့်ပွားတိုးတက်အောင်လုပ်ချင်တာကြောင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွချီခဲ့ပြန်ပါတယ်။


ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့ Buddhasāsana Samāgama Society ဗုဒ္ဓသာသန သမာဂမ အဖွဲ့ကို စတင်ပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြန့်ပွားရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သလို တစ်ဖက်ကလည်း Buddhism – An illustrated Quarterly Review အမည်ရ ၆စောင် ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့ရာ ၁၉၀၈ ခုနှစ်မှာ ပြီးစီးခဲ့ပါတယ်။


ဆရာတော်ရေးသားတဲ့ ကျမ်းတွေကို ဥရောပတခွင်က စာကြည့်တိုက်တွေကို ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး လက်ရှိတိုင်အောင် သြစတြီးယား ၊ မြန်မာ ၊ သီဟိုဠ် ၊ တရုတ် ၊ ဂျာမနီ ၊ အီတလီ ၊ အင်္ဂလန် နဲ့ အမေရိကန် စတဲ့နိုင်ငံတွေက စာကြည့်တိုက်တွေမှာကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။


၁၉၀၇ ခုနှစ်မှာ ဂရိတ်ဗြိတိန် နဲ့ အိုင်ယာလန်တို့မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းအဖွဲ့များ ဖွဲ့စီးပြီးဖြစ်တာကြောင့် ဆရာတော်ကို ဖိတ်ကြားတဲ့အတွက် ၁၉၀၈ခုနှစ် ဧပြီလမှာ အင်္ဂလန်သို့ကြွပြီး တရားတော်များကိုဟောပြောခဲ့ပါတယ်။


အင်္ဂလန်နေသူများဟာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဗုဒ္ဓ သားတော်ရဟန်းတစ်ပါးကို ပထမဆုံးအကြိမ်ဖူးတွေ့ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။


ဗြိတိန်မှာ ၆လခန့် တရားလှည့်လည်ဟောပြောပြီး အဲဒီနှစ်အောက်တိုဘာလ မှာတော့ ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာတိုးတက်ပြန့်ပွားရေးလုပ်ငန်းများကို တစိုက်မတ်မတ်လုပ်ခဲ့သလို တစ်ဖက်ကလည်း ဗုဒ္ဓစာပေများ ရေးသားခဲ့ပါတယ်။


ပထမ ကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားချိန် ၁၉၁၄ ခုနှစ်မှာတော့ ဆရာတော်ရဲ့ ရောဂါဟာ အခြေအနေ ဆိုးရွားလာခဲ့တာကြောင့် လူဝတ်လဲကာ ဆေးကုသခဲ့ပါတယ်။


ရောဂါဟာ သက်သာမလာပဲ တနေ့တခြားဆိုးရွားလာတာကြောင့် အင်္ဂလန်သို့ပြန်ပြီးကုရန် ဆရာဝန်တွေ က အကြံပေးခဲ့ကြပါတယ်။


သူအင်္ဂလန်ကို ပြန်ခဲ့ပြီးနောက်မှာ မိတ်ဆွေများရဲ့စောင့်ရှောက်မှုနဲ့ ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ အသက်ရှင်ခဲ့ရပါတယ်။


သူ့ရဲ့နောက်ပိုင်းအချိန် ဖြစ်စဉ်တွေကိုတော့ တိတိပပ မသိရပဲ မစ္စတာ အယ်လင်ဘင်းနက် ဟာ အသက် ၅၁နှစ်အရွယ်မှာ အင်္ဂလန် Morden စီရင်စုမှာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။


အနောက်နိုင်ငံတွေကို ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားခဲ့ရာမှာ မစ္စတာ အယ်လင်ဘင်းနက် ရဲ့ကြိုးပမ်းမှုကလည်း တစိတ်တပိုင်းပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။


သူဟာ The Wisdom of the Aryas နဲ့ The Religion of Burma ဆိုတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာအုပ် ၂အုပ်ကို ရေးသားခဲ့သေးပြီး သူ့ရဲ့စာအုပ်တွေကို ယနေ့တိုင် ဖတ်ရှု့ကိုးကားနေကြရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။


သူ့ရဲ့အကြောင်းဟာ လူသိနည်းလှတာကြောင့် စိတ်ဝင်စားတဲ့ သုတဇုန် မိတ်ဆွေများအတွက် ရှာဖွေဝေမျှလိုက်ရပါတယ်။


ကိုးကား :Ananda Metteyya, The First British Emissary of Buddhism.


Ananda Metteyya: The British Buddhist Captivated by Burma


Charles Henry Allan Bennett : WIki